Nieuwe gordelroosvaccinatie vanaf 60 jaar beschikbaar via huisarts

Eén op de vier Nederlanders krijgt ooit gordelroos, een pijnlijke huidaandoening die ontstaat door een slapende waterpokkeninfectie. Bij mensen boven de 50 neemt het risico toe, met soms maandenlange zenuwpijn als gevolg. Tot voor kort was vaccinatie alleen mogelijk via de apotheek, maar dat verandert nu.

Vanaf deze maand kunnen 60-plussers de gordelroos vaccinatie direct bij de huisarts halen. Dat scheelt niet alleen tijd, maar verlaagt ook de drempel voor wie zich wil beschermen. De nieuwe regeling komt op een moment dat steeds meer onderzoek wijst op de ernstige impact van gordelroos op de kwaliteit van leven, vooral bij ouderen. Een eenvoudige prik kan complicaties voorkomen—redenen genoeg om de vaccinatie nu serieus te overwegen.

Wat is gordelroos en waarom is het gevaarlijk?

Gordelroos is een pijnlijke, blaarvormende huiduitslag die ontstaat door een reactivering van het varicella-zostervirus – hetzelfde virus dat waterpokken veroorzaakt. Na een waterpokkeninfectie blijft het virus sluimerend aanwezig in de zenuwcellen. Decennia later kan het plotseling opnieuw actief worden, vooral als het afweersysteem verzwakt is door ouderdom, stress of ziekte. De uitslag beperkt zich meestal tot één kant van het lichaam, vaak in een gordelvormig patroon rond de romp, vandaar de naam. Maar de klachten gaan verder dan alleen huidirritatie: hevige zenuwpijn, jeuk en een branderig gevoel kunnen weken tot maanden aanhouden.

Het gevaar van gordelroos schuilt met name in de complicaties. Bij ongeveer 1 op de 5 patiënten boven de 50 jaar ontwikkelt zich postherpetische neuralgie: chronische pijn die maandelijkse, soms zelfs jarenlange behandeling vereist. Deze pijn kan zo intens zijn dat deze het dagelijks functioneren ernstig beperkt. Daarnaast loopt een klein percentage risico op oogcomplicaties als de uitslag in het gezicht optreedt, of op secundaire bacteriële infecties door open blaasjes. Voor mensen met een verzwakt immuunsysteem, zoals chemotherapiepatiënten, kan gordelroos zelfs levensbedreigend zijn.

De kans op gordelroos neemt aanzienlijk toe met de leeftijd. Uit cijfers van het RIVM blijkt dat ruim 30% van de Nederlanders boven de 70 jaar ooit gordelroos krijgt. Toch wordt de aandoening vaak onderschat, omdat niet iedereen weet dat het virus na waterpokken een leven lang in het lichaam blijft. Wie denkt dat gordelroos “maar een huidprobleem” is, onderschat de impact op de kwaliteit van leven.

Tijdige herkenning en behandeling met antivirale medicatie kan de duur en ernst van de klachten verkorten. Toch is voorkómen beter dan genezen – vooral omdat de pijn bij ouderen vaak slechter reageert op pijnstillers.

Het nieuwe vaccin: beter beschermd met minder prikken

Het nieuwe gordelroosvaccin biedt een aanzienlijke verbetering ten opzichte van zijn voorganger. Waar het oude vaccin twee doses vereiste en slechts 50% bescherming bood tegen gordelroos bij 70-plussers, haalt het nieuwe middel met slechts één prik een effectiviteit van ruim 90%. Onderzoek toont aan dat de bescherming na vijf jaar nog steeds boven de 85% blijft – een opmerkelijke stap vooruit in vaccinontwikkeling.

Minder injecties, betere afweer. Dat is de kern van de verbetering. Het nieuwe vaccin gebruikt een andere technologie die gericht is op het stimuleren van het immuunsysteem. Hierdoor reageert het lichaam sterker en langer op het virus, zonder dat er meerdere prikken nodig zijn. Voor mensen die moeite hebben met naalden of regelmatige artsbezoeken, is dit een welkome vereenvoudiging.

Volgens richtlijnen van het RIVM is het vaccin vooral effectief bij mensen die nog geen gordelroos hebben gehad. Toch kunnen ook zij die eerder besmet zijn geweest, baat hebben bij vaccinatie. De kans op herhaling neemt af, en mocht gordelroos toch optreden, dan verloopt de infectie vaak milder. Een enkele prik volstaat – een praktische oplossing voor een veelvoorkomend probleem.

De introductie van dit vaccin sluit aan bij een groeiende trend: gerichtere bescherming met minder belasting voor de patiënt. Geen ingewikkelde schema’s, geen herhaalde afspraken – gewoon eenmalig prikken en jarenlang profijt.

Wie komen in aanmerking en wat kost het?

Het nieuwe gordelroosvaccin staat open voor iedereen vanaf 60 jaar, ongeacht eerdere infecties met gordelroos. Ook wie al een oudere versie van het vaccin heeft gehad, komt in aanmerking voor een herhalingsprik met het verbeterde middel. Huisartsen raden vooral aan om niet te wachten: het risico op gordelroos stijgt na het 50e levensjaar met zo’n 1% per jaar, volgens cijfers van het RIVM. Wie ouder wordt, loopt dus een grotere kans op de pijnlijke aandoening en mogelijke complicaties zoals aanhoudende zenuwpijn.

De kosten voor de vaccinatie bedragen ongeveer €180 tot €220, afhankelijk van de huisartsenpraktijk. Dit bedrag dekt zowel het vaccin als de toediening. Omdat het vaccin niet is opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma, vergoeden zorgverzekeraars de prik meestal niet vanuit de basisverzekering. Sommige aanvullende pakketten bieden wel (gedeeltelijke) vergoeding—patiënten doen er verstandig aan hun polisvoorwaarden te checken of navraag te doen bij hun verzekeraar.

Mensen met een verzwakt immuunsysteem, bijvoorbeeld door chemotherapie of medicijngebruik, kunnen in overleg met hun arts eerder in aanmerking komen voor vaccinatie. Voor hen is bescherming tegen gordelroos extra relevant, omdat hun lichaam het varicellavirus minder goed onder controle houdt. De huisarts beoordeelt per geval of vaccinatie veilig en effectief is.

Wie zich wil laten vaccineren, maakt een afspraak bij de eigen huisarts. De prik wordt eenmalig gegeven in de bovenarm en biedt naar schatting 90% bescherming tegen gordelroos, met een werkingsduur van minimaal vijf jaar. Tegen die tijd kan een opfrisser nodig zijn, afhankelijk van nieuwe inzichten uit onderzoek.

Zo regelt u de vaccinatie bij uw huisarts

Het nieuwe gordelroosvaccin is vanaf 1 oktober beschikbaar voor iedereen van 60 jaar en ouder. Wie zich wil laten vaccineren, kan direct contact opnemen met de eigen huisarts. De meeste praktijken bieden de prik aan tijdens reguliere spreekuurmomenten, al kunnen sommige huisartsen speciale vaccinatieafspraken plannen. Een telefoontje of een bericht via het patiëntenportaal volstaat meestal om een afspraak in te plannen.

De vaccinatie wordt niet standaard vergoed vanuit de basisverzekering, maar veel zorgverzekeraars nemen de kosten wel (deels) op in hun aanvullende pakket. Volgens cijfers van het RIVM ligt de gemiddelde vergoeding tussen de €50 en €100, afhankelijk van de polis. Wie geen aanvullende verzekering heeft, betaalt de volledige prijs van ongeveer €190 zelf. Het is verstandig om vooraf bij de eigen verzekeraar na te vragen welke regeling geldt.

Tijdens het vaccinatiegesprek checkt de huisarts of er sprake is van contra-indicaties, zoals een ernstige allergie voor bestanddelen van het vaccin of een actieve infectie. De prik zelf duurt slechts enkele seconden en wordt meestal in de bovenarm gezet. Na toediening kunnen milde bijwerkingen optreden, zoals roodheid op de injectieplek of lichte koorts. Deze klachten verdwijnen doorgaans binnen 48 uur.

Wie de vaccinatie heeft gehad, hoeft zich geen zorgen te maken over langdurige bescherming. Uit klinisch onderzoek blijkt dat het vaccin na twee doses meer dan 90% effectief is tegen gordelroos en de pijnlijke complicaties ervan, met een werkingsduur van minimaal zeven jaar. Een herhalingsprik is vooralsnog niet nodig.

Toekomstige ontwikkelingen: blijft dit vaccin het beste?

De komende jaren zullen nieuwe vaccins tegen gordelroos waarschijnlijk hun intrede doen. Farmaceutische bedrijven werken aan verbeterde versies met langere bescherming en mogelijk minder bijwerkingen. Onderzoekers van het RIVM wijzen erop dat de huidige generatie al een effectiviteit van 90% biedt bij 60-plussers, maar dat innovaties in vaccintechnologie de lat nog hoger kunnen leggen.

Een veelbelovende ontwikkeling is het gebruik van mRNA-technologie, dezelfde techniek die succesvol bleek bij COVID-19-vaccins. Deze methode zou sneller aanpasbaar zijn aan nieuwe virusvarianten van de varicella-zostervirus, de veroorzaker van gordelroos. Bovendien zou het productieproces efficiënter verlopen, wat de beschikbaarheid kan vergroten.

Toch blijft het huidige Shingrix-vaccin voorlopig de gouden standaard. Klinische studies tonen aan dat de bescherming na vijf jaar nog steeds boven de 85% ligt—een opmerkelijk hoog percentage voor een vaccin. Of toekomstige alternatieven dit kunnen evenaren, hangt af van de uitkomsten van lopende fase-3-onderzoeken, waarvan de eerste resultaten niet voor 2026 worden verwacht.

Naast technologische vooruitgang speelt ook de toedieningswijze een rol. Er wordt geëxperimenteerd met vaccins die maar één prik vereisen in plaats van twee, wat de drempel voor patiënten kan verlagen. Een andere optie is combinatievaccins die gordelroos en griep in één injectie bestrijden—handig voor de jaarlijkse vaccinatieronde bij ouderen.

Of het nieuwe vaccin straks echt ‘het beste’ is, hangt niet alleen af van de werkzaamheid. Praktische factoren zoals prijs, opslagcondities en bijwerkingen bepalen mede welke optie huisartsen zullen aanbevelen. Voorlopig blijft Shingrix de enige keus, maar de komende jaren kan het landschap snel veranderen.

Het nieuwe gordelroosvaccin voor zestigplussers biedt een effectieve bescherming tegen een pijnlijke en vaak onderbelichte infectie die één op de vier mensen in hun leven treft. Met de beschikbaarheid via de huisarts en een vergoeding vanuit de basisverzekering is preventie nu toegankelijker dan ooit—zonder lange wachttijden of ingewikkelde procedures. Wie in aanmerking komt, doet er verstandig aan direct contact op te nemen met de huisartsenpraktijk om een afspraak in te plannen, vooral omdat de vaccinatie het beste werkt voordat klachten optreden. Met deze stap zet Nederland een belangrijke ontwikkeling in gang die op termijn de last van gordelroos voor een hele generatie kan verminderen.