Met een reeks vernietigende inslagen heeft Rusland in minder dan een etmaal vijf belangrijke energiecentrales in Oekraïne buiten werking gesteld. De gerichte raketaanvallen, uitgevoerd met onder meer Kalibr-kruisraketten en Shahed-dronebommen, troffen vitale infrastructuur in de regio’s Dnipropetrovsk, Zaporizja en Ivano-Frankivsk. Lokale autoriteiten melden dat honderdduizenden huishoudens zonder stroom zitten, terwijl reparatieteams onder constante dreiging van vervolgaanvallen werken. De schade overschrijdt volgens voorlopige schattingen de 200 miljoen euro, een nieuwe klap voor een energiesysteem dat al zwaar verzwakt was door twee jaar oorlog.
De escalatie komt op een moment dat de oorlog in Oekraïne een kritieke fase bereikt: terwijl Kiev wacht op nieuwe wapenleveringen uit het Westen, probeert Moskou met deze tactiek niet alleen de Oekraïense economie te verstikken, maar ook de morele weerstand te breken voor de komende winter. Voor Europese landen die afhankelijk zijn van Oekraïense stroomexport is de situatie eveneens alarmerend. Analisten waarschuwen dat Rusland met deze strategie de oorlog in Oekraïne probeert te verlengen door civiele pijnpunten systematisch aan te vallen—een patroon dat sinds 2022 alleen maar intensiever is geworden.
Hoe Rusland energie als wapen inzet tegen Oekraïne
Sinds het begin van de grote invasie in februari 2022 heeft Rusland systematisch de Oekraïense energienetwerken aangevallen. Niet als bijkomstigheid, maar als kernstrategie. Energiecentrales, hoogspanningsleidingen en gasopslagfaciliteiten vormen al twee jaar lang een primair doelwit—met als duidelijkste doel de Oekraïense bevolking te breken. Volgens analyse van het Centre for Research on Energy and Clean Air is meer dan 60% van de Oekraïense energie-infrastructuur sinds 2022 beschadigd of vernietigd. De recente raketaanvallen op vijf centrales in 24 uur passen in dat patroon: een berekende poging om het land in duisternis en kou te dompelen nu de winter nadert.
De methode is simpel, maar effectief. Door stroomuitval te forceren, ontwricht Moskou niet alleen het dagelijks leven, maar ook kritieke sectoren zoals ziekenhuizen, waterzuiveringsinstallaties en defensie-industrie. In de winter van 2022-2023 leidden gerichte aanvallen op transformatorstations tot blackouts die weken aanhielden. Burgers mochten toen soms slechts twee uur per dag elektriciteit gebruiken. Deze keer mikken Russische raketten op centrale knooppunten die moeilijk te herstellen zijn—zoals de DniproHES-dam, die in juni 2023 al eens werd opgeblazen.
Energie als wapen inzetten is geen toeval, maar een bewuste keuze uit het Russische oorlogshandboek. Het volgt dezelfde logica als de blokkade van Oekraïense graanexport in 2022: druk uitoefenen op de economie en het moreel van de bevolking, in de hoop dat de regering in Kiev onder interne druk bezwijkt. Satellietbeelden tonen hoe Russische troepen sinds maart 2024 extra raketsystemen—zoals de Isander-M—hebben gepositioneerd in bezette gebieden zoals Zaporizya, op slechts 60 kilometer van cruciale energie-infrastructuur. De boodschap is duidelijk: elke herstelde centrale kan opnieuw worden verwoest.
Oekraïne probeert tegenwicht te bieden met decentrale oplossingen, zoals zonnepanelen op schoolgebouwen en noodaggregaten voor ziekenhuizen. Toch blijft de schade ongekend. Ter vergelijking: tijdens de Golfoorlog van 1991 vernietigde Irak 70% van Koeweits olie-infrastructuur—maar herstel duurde jaren en kostte miljarden. Oekraïne staat voor eenzelfde, zo niet grotere, uitdaging, terwijl de aanvallen doorgaan.
Massale vernietiging: vijf centrales in één dag
De omvang van de Russische raketaanval op 22 maart overschreed alle eerdere patronen van gerichte infrastructuurvernietiging. Binnen een etmaal werden vijf grote energiecentrales in vier verschillende regio’s getroffen: Dnipropetrovsk, Vinnytsia, Ivano-Frankivsk en Lviv. Satellietbeelden en lokale rapporten bevestigen dat de aanvallen zich concentreerden op transformatorstations en hoogspanningsleidingen—kritieke knooppunten die maanden nodig hebben voor herstel. Energiebedrijf Ukrenergo meldde direct na de inslagen dat 1,5 miljoen huishoudens zonder stroom zaten, een cijfer dat later opliep tot meer dan 2 miljoen.
Militaire analisten wijzen op de strategische timing. De aanvallen volgden op een reeks Oekraïense successen aan het front in de regio Avdiivka, waar Russische troepen terrein verloren. Volgens een rapport van het Institute for the Study of War past de vernietiging van energienetwerken in een patroon van asymmetrische vergelding: waar Oekraïne wint op het slagveld, slaat Moskou terug met aanvallen op de burgerbevolking. De gekozen doelen—centrales die ook Europese exportroutes bedienen—versterken de druk op Kiev en haar westerse partners.
In Lviv, waar een van de grootste centrales werd vernield, daalde de productiecapaciteit met 70% in enkele uren. Burgemeester Andriy Sadovyi beval onmiddellijke stroombeperkingen af, met prioriteit voor ziekenhuizen en waterzuiveringsinstallaties. De schade aan de centrale in Vinnytsia was zo ernstig dat reparatieteams pas na 36 uur toegang kregen door aanhoudende branden.
De methode achter de aanvallen onderstreept een verschuiving in Russische tactiek. Waar eerdere golven van raketaanvallen zich richtten op individuele steden, toont deze operatie een gecoördineerde poging om het hele nationale netwerk te destabiliseren. Energie-experts waarschuwen dat herhaalde aanvallen op deze schaal de Oekraïense economie binnen weken kunnen lamleggen—zelfs als de frontlinie stabiel blijft.
De gevolgen voor miljoenen Oekraïners zonder stroom
De massale stroomuitval die Oekraïne nu treft, gooit het dagelijks leven van miljoenen burgers volledig overhoop. Ziekenhuizen schakelen over op noodaggregaten, die vaak maar enkele uren meegaan. Supermarkten sluiten hun deuren omdat koelkasten en kassasystemen niet functioneren, terwijl waterleidingbedrijven waarschuwen voor mogelijke onderbrekingen in de watervoorziening. In steden als Charkiv en Dnipro zitten inwoners urenlang zonder licht, verwarming of de mogelijkheid om eten te koken—terwijl de temperaturen richting het vriespunt zakken.
Volgens energie-experts van het Oekraïense ministerie van Energie is de schade aan het elektriciteitsnet zo omvangrijk dat herstel weken, zo niet maanden kan duren. Met name de vernietiging van vijf grote centrales in één etmaal heeft het land teruggeworpen naar een situatie die vergelijkbaar is met de eerste maand van de oorlog. Critici wijzen erop dat Rusland doelbewust de burgerbevolking treft: zonder stroom vallen ook communicatienetwerken uit, waardoor families geen contact kunnen houden en hulpdiensten moeite hebben om coördinatie te behouden.
De gevolgen reiken verder dan alleen fysiek ongemak. Scholen en universiteiten zijn gedwongen om over te stappen op online onderwijs—wat voor veel leerlingen onmogelijk is zonder betrouwbare stroom of internet. Bedrijven die net weer opkrabbelden na eerdere aanvallen, zien hun productie stilvallen. En in plattelandsgebieden, waar back-upsystemen schaars zijn, vrees men voor voedseltekorten als boeren hun oogst niet kunnen verwerken of bewaren.
De Oekraïense overheid roept inwoners op om zuinig om te springen met de schaarse energie die nog beschikbaar is. Tussen 18.00 en 23.00 uur—de piekuren voor elektriciteitsverbruik—gelden nu verplichte stroomonderbrekingen in meerdere regio’s. Maar zelfs met deze maatregelen blijft de vraag of het netwerk de komende winter stand kan houden.
Kievs reactie en de zoektocht naar noodoplossingen
De Oekraïense regering reageerde binnen uren met een crisisoverleg onder leiding van president Zelensky, die de aanval omschreef als een “bewuste poging om het land in het donker te duwen voor de winter”. Energiebedrijven kregen direct opdracht om noodaggregaten in te zetten, terwijl technici in beschadigde centrales probeerden de schade te stabiliseren. Volgens het staatsenergiebedrijf Ukrenergo zijn minstens 1,5 miljoen huishoudens tijdelijk zonder stroom geraakt, een cijfer dat naar verwachting zal stijgen naarmate de temperaturen dalen.
Lokale overheden in Kiev en andere getroffen steden activeerden noodplannen. Scholen en openbare gebouwen werden omgevormd tot opvanglocaties met generatoren, warmtepunten en mobiele telefoonoplaadstations. Burgemeester Klitsjko beval aan om water en batterijen in huis te halen, terwijl vrijwilligersnetwerken via Telegram-kanalen coördineerden wie thuis nog stroom had en wie hulp nodig had.
De zoektocht naar alternatieven nam een onverwachte wending toen Europese partners binnen 24 uur extra transformatoren en reparatieteams aanboden. Duitsland stuurde direct 20 zware noodaggregaten, terwijl Polen en Roemenië hun elektriciteitsnetwerken koppelden om piekbelastingen op te vangen. Energie-experts waarschuwen echter dat deze maatregelen slechts tijdelijk zijn: “Zonder structurele herstelwerkzaamheden aan het hoogspanningsnet blijft het systeem kwetsbaar voor nieuwe aanvallen,” aldus een analyse van het Internationaal Energieagentschap.
Ondertussen verspreidden Oekraïense media praktische tips voor inwoners, van het gebruik van powerbanks tot het isoleren van ramen met plastic folie. In wijken waar de stroom al dagen uitviel, vormden buurtbewoners zelf hulpbrigades om kwetsbare groepen zoals bejaarden en zieken te ondersteunen.
Wat deze aanvallen betekenen voor de wintermaanden
De verwoesting van vijf energiecentrales in één etmaal markeren een strategische verschuiving die de komende wintermaanden voor Oekraïne tot een beproeving maakt. Energie-experts wijzen erop dat vorig jaar al 30% van de elektriciteitscapaciteit werd vernield door gerichte Russische aanvallen—een patroon dat nu herhaald en verscherpt wordt. Met temperaturen die in december vaak onder -10°C duiken, dreigt een energie-infrastructuur die al op de knieën werkt volledig te bezwijken onder de vraag naar verwarming, licht en medische voorzieningen.
De timing van de aanvallen is geen toeval. Historisch gezien escaleert Rusland zijn bombardementen op kritieke infrastructuur juist in de aanloop naar de winter, wanneer de impact op de burgerbevolking het grootst is. Ziekenhuizen, waterzuiveringsinstallaties en warmtenetten staan bovenaan het lijstje van doelen die moskou probeert lam te leggen. Een rapport van het Oekraïense ministerie van Energie waarschuwde vorige maand al dat herstelwerkzaamheden door tekorten aan materiaal en voortdurende raketaanvallen nauwelijks bij kunnen benen met de schade.
Voor steden als Charkiv en Dnipro, waar de centrale verwarming vaak afhankelijk is van elektriciteit, betekent dit dat inwoners zich moeten voorbereiden op stroomuitval van uren—zo niet dagen—achter elkaar. Lokale overheden roepen op tot het aanleggen van noodaggregaten en het distribueren van generatoren, maar de schaal van de behoefte overstijgt wat hulporganisaties kunnen leveren. In Kyïv werden afgelopen week al wijkcentra ingericht als opvanglocaties met noodverwarming, een maatregel die waarschijnlijk landelijk zal moeten worden uitgebreid.
De psychologische druk neemt toe. Terwijl Europa discussieert over nieuwe sanctiepakketten, speelt zich in Oekraïne een race tegen de klok af: kunnen reparatieteams de ergste gaten dichten voordat de vorst toeslaat? Analisten benadrukken dat Rusland met deze tactiek niet alleen de fysieke infrastructuur ondermijnt, maar ook het vertrouwen in de overheid en de veerkracht van de bevolking op de proef stelt. Een winter zonder stroom wordt zo meer dan een logistiek probleem—het dreigt een humanitaire crisis van ongekende omvang te worden.
De gerichte raketaanvallen op vijf Oekraïense energiecentrales in één etmaal markeren een nieuwe fase in de Russische strategie: systematische vernietiging van kritieke infrastructuur om de bevolking te breken nog voor de winter begint. Terwijl Kiev dringend westerse luchtafweersystemen nodig heeft om deze golven tegen te houden, toont Moskou aan dat het zelfs zonder grondgevechten chaos kan zaaien—met gevolgen die maanden zullen naslepen in stroomuitval, bevroren huizen en economische ontwrichting. Europese landen doen er verstandig aan nu al noodplannen voor gas- en elektriciteitsdistributie te versnellen, want Oekraïnes energienetwerk staat onder zware druk en elke nieuwe aanval verergert de crisis. Hoe langer deze tactiek onbestraft blijft, des te brutaler zal Rusland de zwakke plekken in de Oekraïense verdediging blijven uitbuiten.